Ankara’da TDT zirvesi öncesi Türk dünyası gündemi yoğun

Türk Devletleri Teşkilatı (TDT), 13. zirvesini 29-30 Ekim’de Ankara’da toplanarak gerçekleştirmeye hazırlanıyor. Zirve öncesindeki bir haftada Ankara, Bakü, Astana ve Taşkent arasında yoğun bir temas trafiği yaşandı: telefon diplomasisi, kültür programları, alfabe adımı ve altyapı yatırımları aynı takvimde buluştu. Bu tablo, zirvenin yalnızca bir protokol buluşması değil, bir hazırlık sürecinin doruk noktası olacağını düşündürüyor.

Ne oldu?

Zirve, Cumhuriyet’in kuruluşunun 103. yıl dönümüne denk geliyor; teması “Türk Yüzyılı: Dilde, Fikirde, İşte Birlik” olarak belirlendi. Türkiye de bu buluşmayla teşkilatın dönem başkanlığını üstlenecek. TRT Haber Teşkilat bugüne kadar devlet başkanları düzeyinde 12 zirve düzenledi; temelleri 3 Ekim 2009’da Nahçıvan Anlaşması’yla atılmıştı. TRT Haber Cumhurbaşkanı Erdoğan, bu hafta TDT Genel Sekreteri Ömüraliyev’i Cumhurbaşkanlığı Külliyesi’nde kabul etti. TRT Haber

Erdoğan ayrıca Azerbaycan Cumhurbaşkanı Aliyev’le telefonda görüştü. Görüşmede ikili ilişkiler ile bölgesel ve küresel gelişmeler ele alındı. Erdoğan, kardeşlik hukukundan aldıkları güçle iş birliğini daha ileri seviyelere taşıyacaklarını belirtti, Azerbaycan’ın bağımsızlığının 35. yıl dönümünü kutladı ve Aliyev’i Ankara’daki 13. Zirve’ye davet etti. AA

Kazakistan cephesinde AK Parti Genel Başkan Yardımcısı Kürşad Zorlu, Kazakistan Cumhurbaşkanı Tokayev’in 28 Ekim’de Türkiye’ye resmi ziyarette bulunmasının beklendiğini açıkladı. Zorlu, iki ülkenin dış ticaretinin 8 milyar dolar civarında olduğunu, liderlerin belirlediği 15 milyar dolarlık hedefe hızla ilerlendiğini söyledi. AA Zorlu aynı programda, kurultay kavramının Türk yönetim geleneğinin parçası olduğunu ve Kazakistan’ın parlamentosunun resmi adını bu kavramla değiştirmesinin tarihe yeni bir kayıt düştüğünü ifade etti. AA

Kazakistan’ın başkenti Astana’da ise Türk dünyasının bir başka yüzü görüldü: NVIDIA CEO’su Jensen Huang, Astana’yı ilk kez ziyaret etti. Huang, Kazakistan’ın enerji kaynaklarını yapay zeka kapasitesine dönüştürüp bu kapasiteyi ihraç edebileceğini söyledi. AA Tokayev de Huang’ı Akorda’da kabul ederek yapay zeka ve dijitalleşmenin Kazakistan’ın ulusal öncelikleri arasında olduğunu vurguladı. AA

Ortak alfabe başlığında da somut bir adım atıldı. Zorlu’nun aktardığına göre, Latin alfabesine dayalı Özbek alfabesi 21 Ekim Özbek Dili Bayramı’nda Cumhurbaşkanı Mirziyoyev tarafından imzalanarak yürürlüğe girdi. Ders kitapları, tabelalar ve yönlendirme levhaları kullanım ömürleri doldukça aşamalı olarak yenilenecek. AA Zorlu, yeniden düzenlenen alfabenin ortak alfabe çalışmalarına güç katacağını belirtti. AA

Kültür ayağı da hazır. Kültür ve Turizm Bakanı Ersoy, 28 Ekim’de Ankara Arena’da Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası eşliğinde Türk dünyasının solistlerinin sahne alacağını, gecenin özel konuğunun Kazak sanatçı Dimash Qudaibergen olacağını duyurdu. 29 Ekim’de ise Cumhurbaşkanlığı Külliyesi’nde TDT devlet başkanlarının onuruna özel bir konser düzenlenecek. AA

Altyapı tarafında Doğu Türkiye Orta Koridor Demir Yolu Geliştirme Projesi’nin ihale ilanı Resmi Gazete’de yayımlandı. Divriği-Kars-Gürcistan Sınırı hattı üç kısımdan oluşacak; teklifler 22 Aralık Salı günü saat 14.30’a kadar sunulacak. AA Enerji alanında ise Kazancı Holding’in Özbekistan’da dört bölgede elektrik dağıtımına gelecek iki yıl içinde yaklaşık 200 milyon dolar yatırım yapması öngörülüyor. AA

Neden önemli?

Bu haftanın asıl özelliği, birbirinden farklı alanlardaki gelişmelerin aynı takvimde, aynı hedefe doğru hizalanmış görünmesi. Zirve teması “Dilde, Fikirde, İşte Birlik” olarak belirlenmişken, hafta içinde bu üç başlığın her birine karşılık gelen bir somut adım atıldı: dil için Özbek alfabesi, fikir için kurultay geleneği üzerine tartışma, iş için demir yolu ihalesi ve enerji yatırımı. Bu örtüşme, zirvenin sloganının bir söylemden ibaret kalmadığını gösteriyor.

Alfabe adımı, ortak alfabe hedefi açısından sembolik olmanın ötesinde pratik bir anlam taşıyor. Kitap ve tabelaların aşamalı yenilenmesi, sürecin kısa vadeli bir hamle değil uzun soluklu bir dönüşüm olduğunu düşündürüyor. Bu tür bir adımın zirve arifesinde duyurulması da Ankara’daki masaya olumlu bir zemin taşıyor.

Kazakistan boyutu ise iki katmanlı. Ticaret hedefinin 8 milyar dolardan 15 milyar dolara taşınması konuşulurken, aynı ülke Huang’ın ziyaretiyle enerjiyi teknolojiye çevirme tartışmasının merkezine yerleşti. Bu, Türk dünyasının geleneksel enerji ve ticaret ekseninin yanına yapay zeka ve dijitalleşme başlığının eklenmeye başladığını gösteriyor. Tokayev’in Türkiye ziyareti ile TDT zirvesinin art arda gelmesi, ikili ve çok taraflı diplomasinin birbirini beslediğine işaret ediyor.

Orta Koridor demir yolu ihalesi ise Türk dünyasının bağlantısallık ayağını somutlaştırıyor. Hattın Gürcistan sınırına kadar uzanması, Türkiye’nin doğu ucunu koridor mantığıyla ele aldığını düşündürüyor. Aliyev’e yapılan davet ve Azerbaycan’ın bağımsızlığının 35. yıl kutlaması da Ankara-Bakü ekseninin zirveye taşınmak istenen güçlü bir başlık olduğunu gösteriyor. Kültür programlarının devlet başkanlarını ağırlayacak biçimde kurgulanması, zirvenin yumuşak güç boyutunun da hesaba katıldığını düşündürüyor.

Rakamlarla

İzlenecekler

• 28 Ekim: Tokayev’in Türkiye’ye resmi ziyareti bekleniyor; aynı gün Ankara Arena’da Türk Devletleri Teşkilatı Cumhuriyet Bayramı konseri yapılacak. AA
• 29-30 Ekim: TDT 13. Zirvesi Ankara’da toplanacak; Türkiye dönem başkanlığını üstlenecek. TRT Haber
• 29 Ekim: Cumhurbaşkanlığı Külliyesi’nde devlet başkanlarının onuruna özel konser düzenlenecek. AA
• Zorlu, zirvede önemli kararlara imza atılacağını belirtmişti; bu kararların kapsamı zirve sonrasında netleşecek. AA
• 22 Aralık: Orta Koridor demir yolu ihalesinde tekliflerin sunulma süresi doluyor. AA

Haftanın diğer gelişmeleri

• Milli güreşçi Yüksel Sarıçiçek, Astana’daki Dünya Güreş Şampiyonası’nda grekoromen 82 kiloda finale yükseldi; yarı finalde Kırgız Akzhol Makhmudov’u 6-0 yendi. AA
• KKTC ile Güney Kıbrıs Rum Yönetimi liderleri ve BM temsilcisi Holguin arasındaki üçlü görüşmenin 9 Kasım’da yapılması planlanıyor. AA
• Türkiye ile KKTC arasında planlanan doğal gaz hattı için Antalya NAVTEX İstasyonu 26 Ekim-31 Aralık arasında Akdeniz’de çalışma yapılacağını duyurdu. TRT Haber
• Irak Türkmen Cephesi’nden bir ismin devlet bakanlığına getirilmesi, Türkmenler tarafından hükümette temsil açısından önemli bir adım olarak karşılandı. AA
• İletişim Başkanlığı Dezenformasyonla Mücadele Merkezi, Azerbaycan’da Türk bayrağının indirilmeye çalışıldığı iddiasının eski görüntülere dayandığını ve dezenformasyon içerdiğini açıkladı. TRT Haber

Bu analiz, haftanın Anadolu Ajansı ve TRT Haber haberlerine dayanarak Kim Gazetesi editörlüğünce hazırlanmıştır; olgular bağlantı verilen kaynaklara aittir.